“Düne dönmenin faydası yok, çünkü o zamanlar farklı bir insandım.” Alıce

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
yukarı

DİŞİ, ERKEK DEYİP GEÇME: İNTERSEKS NEDİR?

İnterseks: Belki sadece LGBTİ+ eylemlerinde denk geldiniz bu kelimeye. “İnterseksler vardır” diye bir pankart gördünüz belki. Oradaki İ harfi ile temsil edilir interseks bireyler. Nedense çoğumuza hayli yabancı ve uzak bir kavramdır interseks. Oysa yapmacık bir durumdur bu, koca bir yalandır bu yabancılık; çünkü dünyadaki her 100 insandan 1,7’si intersekstir. Kızıl saçlı biriyle bir arada bulundunuz mu? O zaman interseks biriyle de toplum içinde denk gelmiş olmalısınız çünkü sayıları aşağı yukarı aynıdır. Tabi, bu size bildirilmemiş olabilir, hatta kendisinin interseks olduğunu 20’li yaşların başında öğrenen insanlar var.

Biyolojik cinsiyeti hala kadın ve erkekten ibaret zanneden toplumda, burnumun ucundaki varoluşun gerçeğine kör kalmayayım, yanlış bildiklerim var mı bakayım, ufkumu genişleteyim, derseniz gelin, interseks bireyler hakkında yanlış bilinenlere yakından bakalım.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komisyonu’nun yaptığı interseks tanımı:

”İnterseks bireyler, tüm cinsiyet özellikleriyle birlikte (cinsel organları, gonadlar ve kromozom modelleri de dahil olmak üzere) ne erkek ne de kadın vücudunun tipik görüntülerine uyan bireylerdir.”

Önce kavram kargaşasını önlemek adına şu kavramlara göz atmak isteyebilirsiniz:
Toplumsal Cinsiyet Kimliği
Toplumsal cinsiyet kimliği kafamızdadır. Kendimizi gördüğümüz ve toplumda temsil ettiğimiz cinsiyet kimliğimizdir. Örn: Kadın, erkek, genderqueer… 
Toplumsal Cinsiyet İfadesi
Toplumsal cinsiyet ifadesi, kendinizi nasıl sergilediğinizi, davranış biçiminizi, giyiminizi kapsar. Örn: Feminen, maskülen, androjen… 
Cinsel Yönelim 
Cinsel yönelim fiziksel ve romantik anlamda kimlerden etkilendiğinizi ifade eder. Örn: Heteroseksüel, homoseksüel, biseksüel…
Biyolojik Cinsiyet 
 
Biyolojik cinsiyet, organlarımızı, kromozomlarımızı, doğuştan gelen beden yapımızı ifade eder. Kişinin biyolojik cinsiyeti ile toplumsal cinsiyeti aynı olmayabilir. Örn: Dişi, erkek, interseks…
Herkes erkek veya kadın doğmaz: 
İnsanlar çoğunlukla dünyada erkek ve kadın olmak üzere iki grup insan olduğunu, herkesin biyolojik ve genetik özelliklerinin bu iki kategoriye göre şekillendiğini varsayar. Ne var ki durum her zaman böyle değil. Dünyada erkek veya kadın bedeni gibi genel kabul görmüş kategorilere uymayan cinsel niteliklere sahip milyonlarca insan var.  Hepsi olmasa da bu kişilerin birçoğu interseks olarak tanımlanıyor.
Tek bir interseks tipi yoktur: 
 
İnterseks, cinsel organları, eşeysel bezleri, hormonları, kromozomları veya üreme organlarını etkileyen bir dizi doğal farklılığı tarif etmek için kullanılan kapsayıcı bir terim.
Herhangi bir cinsiyet özelliği ne kadın ne de erkek vücudunun tipik görüntülerine uyuyor interseks bireylerin. Birden fazla çeşitte görülebiliyor bu biyolojik yapı ve hepsi interseks şemsiyesi altında gruplanıyor. Bazı interseks özellikler doğumdan hemen sonra fark edilebiliyor. Bazıları ise ergenlik dönemine kadar anlaşılmıyor. Hatta kimi zaman bazı interseks özellikler, fiziksel olarak görünür değil ve/veya kromozomal olarak da ortaya çıkmayabiliyor.
İnterseksüalite kavram olarak şunları içerir:
1.     Genital belirsizlik,
2.     XX (dişi) ve XY (erkek) dışında kromozomal genotip (genetik bileşim),
3.     Çeşitli cinsel fenotip (dışyapı) kombinasyonları (Fenotip: Genotip ve çevresel etkenlerin yarattığı özelliklerin canlının dış görünüşündeki yansıması).
İnterseksüalitenin sık görülen tipleri şunlardır:
1.     Androjen duyarsızlığı,
2.     Klinefelter sendromu (XXY kromozom),
3.     Turner sendromu (XY/XO kromozom),
4.     Kongenital adrenal hiperplazi (CAH)
5.     Ovotestis
İnterseksüalite çok çeşitli kromozomal dizilimleri içerdiği için farklı oranlarda hormon salınımları, birbirinden çok farklı cinsel organ biçimleri ortaya çıkar.
Haliyle interseks bireyler birbirlerinden fizyolojik ve anatomik olarak farklıdır. Ayrıca cinsel kimlikleri ve yönelimleri de çeşit çeşittir.
İnterseksüalite doğumda anlaşılmayabilir:  
Biyolojik açıdan cinsiyet, doğumda mevcut olan çeşitli faktörler tarafından belirlenebiliyor.
Cinsiyet kromozomlarının sayısı ve türü, gonadlar yani yumurtalıklar veya testis türleri, seks hormonları, iç üreme anatomisi (kadınlarda uterus gibi), dış genital bölge gibi belirleyiciler var. Ancak bu demek değil ki interseks özellikler doğumda her zaman görünsün. Bazı bebekler belirsiz cinsel organlarla doğabilir. Bazılarında belirsiz iç organlar (testis ve yumurtalıklar) olabilir. Dış görünüş özelliklerinden biyolojik cinsiyeti anlaşılmayan bireyin interseks olduğu ancak genetik test yoluyla tespit ediliyor olabilir. Çünkü genetik kodlar her zaman dış görünüme yansımaz. Bu da bizi şuna getiriyor…
Doğa bize cinsiyet spektrumları sunar ve sandığımızdan karmaşıktır:  
Interseks aynı zamanda, gerçek biyolojik çeşitliliği yansıtan, sosyal olarak yapılandırılmış bir kategori. Bir birey dışarıdan kadın gibi görünerek doğmuş olabilir, ancak erkek tipi anatomiye sahiptir örneğin. Ya da bir kız belirgin şekilde büyük bir klitoris ile doğmuştur. Bir başkasının vajinal açıklığı tam olarak gelişmemiş olabilir. Bazıları mozaik genetik ile de doğmuş olabilir, yani bazı hücrelerinde XX kromozom, bazılarında da XY kromozom bulunur.
Şunu iyice anlamalıyız, doğa kadın ve erkek deyip susmaz. Bize cinsiyet spektrumları sunar. Göğüsler, penis, klitoris, gonadlar, hepsi morfolojide ve genetikte farklılıklar gösterebilir.
Doğa, erkek kategorisi burada biter dişi kategorisi burada başlar da demez. Aradaki interseks kategorisinin nerede başladığı ve nerede bittiği ile ilgili de kesin bir sınır yoktur. Sınırları ve ayrımları koyan sadece bizleriz. İnsan, kültürlerine göre cinsiyet kategorilerini, sosyal etkileşimi basitleştirmek, düzeni kolaylaştırmak için cinsiyeti kadın ve erkek olarak sınırlandırılıyor. Yani kolayına geldiği için çoğunluğa bakarak norm belirliyor.
Bir bilim insanı, örneğin bir doktor, interseks bireyi belirlemeden önce penisin ne kadar küçük olması gerektiğine veya kromozomların dağılımının ne kadar olağandışı olduğuna karar veriyor ya da XX veya XY kromozomlarına ve androjen duyarsızlığına sahip bir kişinin interseks birey olarak belirlenip belirlenemeyeceğine bakıyor. Gördüğünüz gibi kültürel olarak da bilimsel olarak da kriterleri belirleyen sadece insan.
İnterseksüalite düzeltilmesi gereken bir durum değildir: 
İnterseksüalite, ne yazık ki, düzeltilmesi gereken bir durum gibi ele alınıyor sıklıkla. Belli belirsiz dış genital organları olan bazı interseks bebeklere ve çocuklara, sosyal açıdan kabul edilebilir cinsiyet karakterleri yaratmak için cerrahi ve hormonal olarak müdahale edilerek biyolojik cinsiyetleri değiştiriliyor. Bu konu, uluslararası ve ulusal insan hakları kurumlarına göre insan hakkı ihlali.
İnterseks birçok çocuğu “normale döndürmek” amacıyla yapılan ameliyatlar, müdahaleler, çoğunlukla vücudun büyük bir bölümünü etkiliyor, tersine çevrilmesi mümkün olmayan sonuçlar veriyor. Tüm bunlar hiçbir acil sağlık ihtiyacı olmadığı halde yapılıyor ve bireyin sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Bu müdahelelerin bireye hayli olumsuz psikolojik etkileri olabiliyor. Birey, ilerde kendini benimsemediği bir cinsiyete hapsedilmiş olarak bulabiliyor. Örneğin henüz bebekken cinsiyeti kadın olarak belirlenmiş bir birey ileride dişi cinsel organına sahip bir erkek olarak yaşamak zorunda kalabiliyor.
Doktorlar ve ebeveynler iyi niyetli olabilir, ancak gerçek şu ki, interseks çocuklar üzerinde uygulanan prosedürler, kısırlık, fiziksel acı, idrarını tutamama ve hayat boyu süren psikolojik ıstırap da dahil olmak üzere çok büyük sorunlara yol açabiliyor. Üstelik tüm bunlar çocukları, toplumun kız veya erkek çocuğun nasıl görünmesi “gerektiğine” ilişkin normlarına uygun hale getirmek için yapılıyor.
Uluslararası Af Örgütü’nün yaptığı araştırma, bunun bir insan hakları ihlali olduğunun altını çiziyor. Söz konusu müdahaleler, çoğunlukla, çocukların kendi bedenleriyle ilgili alınan kararlar hakkında görüş bildiremeyecek kadar küçük oldukları bir yaşta gerçekleştiriliyor ve ebeveynler olası riskler hakkında yeterince bilgilendirilmiyor.
Devletler, toplumsal cinsiyet ve çeşitlilikle ilgili zararlı ön kabullerle mücadele etmekle yükümlüyken birçoğu çocukları “uygun” hale getirmek için gereksiz ameliyatlara maruz bırakmayı seçiyor.
İnterseks bireyler için kullanılan “hermafrodit” ifadesi bilimsel olarak yanıltıcı bir ifade:
Bilimsel olarak hermafroditin anlamı; eşeyli üremede hem sperm hem de yumurta üreten hem erkek hem dişi olarak işlev gören bireydir. Ancak her interseks birey iki gonad özelliklerine de sahip olmayabilir.
İnterseks bireyler aile tarafından kız ya da erkek çocuk olarak yetiştirilebilir, ilerdeki hayatlarında başka bir cinsiyetle özdeşleşebilirler.
İnterseksler nadir değildir: 
Uzmanlara göre insanların yüzde 1,7’si interseks özelliklerle doğar. Bu sayı, kızıl saçla doğanların sayısına yakın. Buna rağmen, intersekslerin büyük oranda yetersiz temsil edilmesi nedeniyle interseks terimi çoğunlukla yanlış anlaşılır. Temsil edilmek önemlidir. Temsil edilmek bir insana kendisini tanıması, varoluşunu kabullenmesi ve dünyasına yerleşmesi için psikolojik emniyet sağlar. Toplumsal cinsiyeti kadın ve erkek sabit kategorilerine bölmek, trans ve intersekslerin varlığını yok saymak insan hakları açısından tehlikeli sonuçlar doğurur.
İnterseks olmak ve trans olmak aynı şeyler değildir:  
Fiziksel cinsel özelliklerimizin kendi cinsiyet kimliğimizi nasıl değerlendirdiğimizle veya kimden hoşlandığımızla ilgisi yoktur.
“Trans” kelimesi, cinsiyet kimliği doğuştan atanan cinsiyetinden farklı olan insanlar için kullanılan kapsayıcı bir kavram. “İnterseks” ifadesiyse, içsel kimlik algısıyla değil, fiziksel cinsel niteliklere dair. İnterseks ve trans ayrı kavramlar, ancak bir interseks kendisini aynı zamanda trans olarak da tanımlayabilir.
Bir interseks birey, heteroseksüel, gey, lezbiyen, biseksüel veya aseksüel olabilir ve kendisini kadın, erkek veya trans olarak tanımlayabilir ya da hiçbiri ile tanımlamayabilir.
İntersekslerin de transların da kendi cinsiyet kimliklerini seçme hakları vardır ve asla kendilerini rahat hissetmedikleri bedenlerle veya kimliklerle yaşamaya zorlanmamalıdırlar.
İnterseksler vardır, hakları vardır ve bu haklar savunulmaktadır: 
İnterseksin anlamıyla ilgili hala birçok yanlış fikir olsa da dünyanın dört bir yanında farkındalık yaratmak ve insan haklarını korumak için mücadele eden çok sayıda interseks hakları aktivisti var. İnterseks insan hakları savunucularının birçoğu, gelecekte hiçbir çocuğun kendi yaşadığı acıları yaşamaması için çalıştığını söylüyor.
Toplum, insan olmanın karşılık geldiği çeşitliliğin tamamına açık olmalı, çocuklar da oldukları gibi büyüyebilmelidir, diyen aktivistler toplumu bu konuyu tartışmaya, konunun üstünü örtmemeye, böylece bireylerin bedenlerini kabul etmelerini kolaylaştırmaya davet ediyor.
İnterseks hakları aktivistlerinin ve interseks hakları için mücadele eden örgütlerin yorulmak bilmeyen çabaları sayesinde son zamanlarda bazı önemli adımlar atıldı. Daha gidecek çok yol var. İntersekslerin utançtan, damgalanmadan, psikolojik ve fiziksel acı çekme tehdidinden uzak yaşamaları mümkün ve bunun için verilen haklı mücadele sürdürülmekte.
Çorbada tuzum olsun derseniz, siz de bu yazıyı paylaşarak insanların bilinçlenmesine katkıda bulunabilir ve intersekslerin bütünlüklü, kaliteli yaşamlar sürdürme hakkını destekleyebilirsiniz.

MSGSÜ Sinema TV’de eğitim aldı. Prodüksiyon ve post prodüksiyon alanlarında çalıştı. Bugün, editör, çevirmen ve yazar olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

YORUM YAP