“Düne dönmenin faydası yok, çünkü o zamanlar farklı bir insandım.” Alıce

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
yukarı

Tutulmaya Dair Notlar

21Ağustos 2017’de 215 milyon Amerikalı, Güneş’in kısa süreliğine tam bir karanlığa dönüşmesini hayranlıkla izledi. Bu kozmik fenomene tanıklık etmek için toplanan insan sayısı, 2020 başkanlık seçimlerine katılımı gölgede bırakacak kadar fazlaydı. –Dünyevi endişelerimiz evrenin sundukları karşısında hiçbir şey demek ki.

14 Aralık’ta, bu parlak, ateşli küre bir kez daha gizlenirken, Güneş’e hayret etmek için bir şans daha olacak. Sizi büyük güne hazırlamak için işte güneş tutulmaları hakkında bilmeniz gereken her şey, onları hareket halinde nasıl göreceğiniz ve ne zaman yukarı bakmanız gerektiği, bu yazıda.

Ay Dünya’nın yörüngesinde dönerken, bazen Dünya ile Güneş arasında konumlanmasına durumunun yarattığı şölen genellikle sadece birkaç dakika sürer. Tutulmanın olması için Ay’ın yeni ay evresinde olması ve Dünya’ya göre Güneş ile kavuşum halinde olması, yani yörünge düzleminin Dünya’nın Güneş çevresindeki yörünge düzlemi ile çakışması gerekir. Bir yıl içinde Ay, Dünya çevresinde yaklaşık on iki kez dönmesine karşın, Ay’ın yörünge düzlemi ile Dünya’nın yörünge düzlemi arasında beş derece kadar bir açı olması sonucu, Ay her defasında Güneş’in tam önünden geçmez ve dolayısıyla bu çakışma seyrek olarak oluşur. Bu yüzden, yılda iki ile beş arasında Güneş tutulması gözlemlenir. Bunlardan en çok ikisi tam tutulma olabilir. Güneş tutulması Dünya üzerinde dar bir koridor izler. Bu yüzden herhangi bir bölge için Güneş tutulması çok ender bir olaydır. Her biri Ay, Dünya ve Güneş’in göreceli konumuna bağlı olan üç farklı tür güneş tutulması vardır.

·Tam Güneş Tutulması: Ay tarafından Güneş küresi örtülür ve Güneş tacı çıplak gözle görülebilir hale gelir. Tam Güneş tutulması esnasında hava kararır ve bu kararmayla beraber parlak yıldızlar ve gezegenler gözle görülebilir.

· Halkalı Güneş Tutulması: Ay, Güneş’in önünden geçerken Güneş’i tam örtemeyebilir Ay, her tam kavuşumlu geçişinde Güneş’i tam örtemez ve bu durumda da Güneş diskinin Ay tarafından örtülmeyen kısmı, Dünya’dan halka şeklinde gözlemlenir.

·Hibrit Güneş Tutulması: Meydana gelen Güneş tutulmasının Dünya yüzeyinin bazı bölgelerinde tam, bazı bölgelerinde ise halkalı olarak gözlemlenmesiyle oluşur. Hibrit Güneş tutulması çok ender olarak görülen bir tutulma türüdür.

·Parçalı Güneş Tutulması: Ay, Güneş’i kısmen örttüğü takdirde Parçalı Güneş tutulması meydana gelir. Bütün tam ve halkalı tutulmalar ilk olarak parçalı şekilde başlar ve tam kavuşumdan sonra yine parçalı tutulma halinde devam eder ve biter.

Güneş tutulması sırasında çıplak gözle bakmak çok tehlikeli. Bu tıpkı normalde Güneş’e filtresiz bakmakla eş değer. Tam tutulma esnasında bile gelen UV ışınları retinanıza zarar verecektir. Dolayısıyla Güneş’e bakabilmek için tasarlanmış  özel gözlükler edinilmesi gerek. Bunun dışındakiler öğrendiğimizin aksine her zaman riskli (CD, röntgen filmi, cam filmi, islendirilmiş cam, alüminyum folyo, vb). Bunları kullanmaktansa, çevrenizde bir “kaynakçı” varsa, kaynakçıların kullandığı gözlükleri kullanmanız çok daha sağlıklı.

Peki, 14 Aralık’ta kuzey amerikadan izlenebilecek tam tutulmayı bizler neden göremiyoruz?

Bunun tek sebebi, engelimiz Ay’ın çapının, dünyamızın çapına göre 4 kat küçük olması ve dünya ve ayın arasındaki ortalama 384.000 km’lik uzaklık. Yani küçük ve uzak  bir engelin büyük bir cisim üzerinde oluşturacağı gölge epeyce küçük olur. Dünyamızın her yeri gölge olamayacağı için güneş tutulması her yerden gözlemlenemez, veya bazı yerlerde parçalı tutulma gözlenirken bazı yerlerde tam tutulma gözlemlenir.

Diğer gezegenler de herhangi bir güneş tutulmasına şahit olur mu?

Evet! NASA’nın gezgini Curiosity, 26 Mart 2019’da Mars’ta Phobos’un neden olduğu halka şeklindeki bir tutulmanın görüntülerini yakaladı. Curiosity ayrıca Güneş’in önünden geçen başka bir Mars uydusu olan Deimos’un da fotoğraflarını çekti, ancak ay çok küçük olduğu için NASA, olayı bir tutulmadan ziyade “geçiş” olarak adlandırdı.

Gece karanlığında tam tutulma olabilir mi?

Teknik olarak, evet, çünkü bir güneş tutulması sırasında bir yerlerde her zaman gecedir ve tutulmanın kendisi gece çöküşünü simüle edecektir. Bununla birlikte, güneş tutulmasını hareket halinde gözlemleyebilmeniz için Güneş’in görünür olması gerekir.

Sonraki güneş tutulması ne zaman?

Bir sonraki tam güneş tutulması 14 Aralık 2020’de kuzey amerika saatiyle 11: 15’te gerçekleşecek. Tutulma pasifik, güney amerika ve antarktikadan görülebilecek. Bütünlük yolu güney pasifik, şili, arjantin ve güney atlantik’ten geçiyor. NASA’ya göre, bir sonraki toplam güneş tutulması Aralık 2021’de gerçekleşecek ve en çok antarktikadan görülebilecek.

10 Haziran 2021: Sabah 05:41’de meydana gelen halkalı tutulma, en çok kuzey kanadada görülebilir.

14 Ekim 2023: Saat 13:00’te meydana gelen halkalı tutulma, en çok batı abdde görünür.

8 Nisan 2024: Saat 13:18’de meydana gelen tam tutulma, en çok abd ve doğu kanadada görülüyor.

Ne yazık ki ülkemizde bu kozmik olayları özleyeceğiz. 30 Nisan 2060 gözüküyor türkiye için en yakın tam tutulma tarihi.

YORUM YAP